Verpleegkundigen, technologen medische beeldvorming en mondhygiënisten mogen de installaties en radioactieve producten voor medische radiologische doeleinden enkel gebruiken wanneer zij hiervoor de nodige opleiding hebben gevolgd. Bovendien moeten zij handelen volgens de instructies en onder de werkelijke controle en verantwoordelijkheid van een voor deze toepassing vergunde (tand)arts.
Enkel zij die actief de medische blootstelling van patiënten helpen realiseren moeten opgeleid zijn als gemachtigde in het kader van artikel 85 van het Besluit medische blootstellingen.
De personen die uitsluitend radiofarmaca klaarmaken voor toediening, enkel in vitro manipulaties met radioactieve producten uitvoeren, of werkzaam zijn als "blootgestelde werknemer" op diensten zoals radiologie, radiotherapie, operatiekwartier, ... zonder rechtstreeks bij te dragen aan de blootstelling van patiënten, zijn geen “gemachtigden”. Zij dienen echter wel de nodige informatie en vorming over stralingsbescherming gekregen te hebben om zichzelf, hun collega's en hun omgeving beschermen, zoals beschreven in artikel 25 van het ARBIS.
De exploitant van de inrichting ziet erop toe dat de gemachtigden een opleiding hebben genoten die overeenstemt met hun beroepsbezigheden en een permanente vorming in de betrokken materie genieten. De opleidingsattesten en aanwezigheidslijsten of -certificaten permanente vorming dienen te worden bewaard in de inrichting.
Opleiding in de stralingsbescherming voor gemachtigden
De wijziging van het Besluit medische blootstellingen (13/02/2020) met betrekking tot de opleiding in de stralingsbescherming voor gemachtigden trad in voege op 1 september 2025. Deze wijziging kwam tot stand na uitvoerig overleg met de medische sector en is bedoeld om de kwaliteit, veiligheid en stralingsbescherming op de diensten radiologie, nucleaire geneeskunde en radiotherapie te verzekeren.
Een kandidaat-gemachtigde dient ten laatste binnen het jaar na indiensttreding de gepaste opleiding te starten. Er zijn verschillende centra die de opleiding aanbieden op verschillende momenten in het jaar.
Voor nucleaire geneeskunde en radiotherapie is een afwijking op deze termijn mogelijk, mits een gegronde motivering, die door de exploitant wordt ingediend en onderhevig is aan aanvaarding door het FANC. Een afwijking met motivering kan worden aangevraagd via dit formulier en dient te worden opgestuurd naar: ContinualEducation@fanc.fgov.be.
Opleiding gevolgd vóór de wijziging van de regelgeving op 1/09/2025
Een gemachtigde die op een dienst radiologie of connexe dienst werkt en in het verleden reeds 50 uur vorming in de stralingsbescherming genoot, hoeft niet aan de nieuwe opleidingsvereisten van het Besluit medische blootstellingen te voldoen.
Gemachtigden tewerkgesteld in de nucleaire geneeskunde, die vóór 1/09/2025 de basisopleiding van 50 uur in de stralingsbescherming gevolgd hebben evenals de bijkomende verdieping in de nucleaire geneeskunde van 10 uur en die geslaagd zijn voor de bijhorende kennistest, zijn vrijgesteld van de nieuwe opleidingsvereisten.
Verpleegkundigen werkzaam op een dienst radiotherapie die vóór 1/09/2025 de basisopleiding van 50 uur in de stralingsbescherming gevolgd hebben evenals de bijkomende 10 uur verdieping in het gebruik van toestellen en radioactieve producten in het kader van de radiotherapie en die geslaagd zijn voor de bijhorende kennistest, zijn vrijgesteld van de nieuwe opleidingsvereisten.
Bovenstaande geldt eveneens voor technologen medische beeldvorming die vóór 1 september 2025 zijn afgestudeerd of die hun opleiding vóór die datum hebben aangevat.
Situatie: enkel basisopleiding van 50 uur gevolgd vóór 1/09/2025
Wanneer een gemachtigde vóór 1 september 2025 uitsluitend de basisopleiding van 50 uur in de stralingsbescherming heeft gevolgd en nadien aan de slag gaat in een dienst nucleaire geneeskunde of radiotherapie, geldt het volgende:
Nucleaire geneeskunde
Indien de gemachtigde in het verleden de bijkomende opleiding van 10 uur voor het gebruik van radioactieve producten in de nucleaire geneeskunde niet heeft gevolgd, moet hij of zij een opleiding volgen conform de huidige regelgeving van kracht sinds 1 september 2025.
Dit is een opleiding van 13 tot 16 ECTS.
Het is mogelijk om contact op te nemen met de hogeschool om na te gaan of voor bepaalde onderdelen vrijstelling kan worden toegekend op basis van het eerder behaalde certificaat van 50 uur stralingsbescherming.
Radiotherapie
Indien de gemachtigde in het verleden de bijkomende opleiding van 10 uur voor het gebruik van toestellen en radioactieve producten in het kader van de radiotherapie niet heeft gevolgd, moet hij of zij een opleiding volgen die voldoet aan de sinds 1 september 2025 geldende vereisten.
Dit is een opleiding van 20 ECTS.
Het is mogelijk om contact op te nemen met de hogeschool om na te gaan of voor bepaalde onderdelen vrijstelling kan worden verleend op basis van het eerder behaalde certificaat van 50 uur stralingsbescherming.
Situatie: kandidaat-gemachtigden met diploma uit het buitenland of buitenlandse beroepservaring
Een kandidaat-gemachtigde die na 1 september 2025 officieel in België aan de slag gaat op een dienst radiotherapie-oncologie, valt in principe onder de nieuwe opleidingsvereisten, ook wanneer:
- in het buitenland reeds een opleiding inzake stralingsbescherming of radiotherapie werd gevolgd; of
- de kandidaat-gemachtigde relevante beroepservaring in een buitenlandse radiotherapiedienst heeft opgedaan. Buitenlandse beroepservaring volstaat op zichzelf niet om automatisch te worden gelijkgesteld met iemand die de vereiste Belgische opleiding heeft gevolgd.
Hierbij moeten twee afzonderlijke procedures worden onderscheiden:
- Erkenning of gelijkwaardigheid van het diploma
De academische erkenning van een buitenlands diploma van een bachelor in de verpleegkunde of van technoloog medische beeldvorming en de toekenning van een gehele of gedeeltelijke gelijkwaardigheid behoren tot de bevoegdheid van de betrokken Gemeenschap.
Het FANC verleent zelf geen academische erkenning of gelijkwaardigheid van buitenlandse diploma’s.
- Vrijstellingen binnen de opleiding van 20 ECTS
De hogeschool of onderwijsinstelling die de opleiding in de stralingsbescherming organiseert, beoordeelt of de buitenlandse kandidaat-gemachtigde op basis van zijn of haar eerdere opleiding, behaalde studiepunten, verworven competenties en relevante beroepservaring in aanmerking komt voor vrijstellingen binnen de Belgische opleiding van 20 ECTS.
Het aantal in het buitenland behaalde ECTS volstaat op zichzelf niet. De onderwijsinstelling moet de inhoud, de omvang en de leerresultaten van de gevolgde opleiding vergelijken met de Belgische opleidingsonderdelen, met inbegrip van de basismodule, de verdiepingsmodule en de stage met beoordeling. De kandidaat-gemachtigde bezorgt de onderwijsinstelling daarom bij voorkeur een voldoende gedocumenteerd dossier.
Het FANC kent deze vrijstellingen niet zelf toe en beschikt niet over een afzonderlijk formulier voor de beoordeling van buitenlandse opleidingen in de stralingsbescherming of voor het toekennen van vrijstellingen binnen het Belgische opleidingstraject.
Meer informatie over de basisopleiding en permanente vorming
| Medische bloostellingen van zwangere patiëntes
Blootstelling aan radioactieve straling heeft niet noodzakelijk of automatisch schadelijke gevolgen. Het risico op schadelijke gevolgen voor een ongeboren kind is echter hoger dan voor een volwassene omdat het organisme volop in ontwikkeling is. Om artsen en het medisch personeel te informeren en sensibiliseren omtrent de risico’s van ioniserende straling, werkte het FANC het dossier "Medische blootstellingen van zwangere patiëntes" uit. |