Opleiding en regelgeving stralingsbescherming voor gemachtigden: veelgestelde vragen

De opleiding zal voortaan bestaan uit een modulair systeem, waarbij gemachtigden enkel de modules volgen die relevant zijn voor hun toepassingen. Dit maakt een snellere inzet mogelijk zonder onnodige studiebelasting.

Omdat de bestaande opleiding verouderd was en niet meer afgestemd is op de specifieke noden van dentomaxillofaciale en röntgenbeeldvorming, nucleaire geneeskunde en radiotherapie. De onderwerpen van de opleiding zijn duidelijk omschreven en de studielast wordt uitgedrukt in  ECTS. Er werd gekozen voor een modulair systeem zodat niet elke kandidaat-gemachtigde de volledige opleiding dient te volgen. Daarnaast waren de onderwerpen te breed met veel onnodige inhoud voor gemachtigden die specifieke toepassingen niet gebruiken.

Neen, het modulaire systeem is bedoeld om ervoor te zorgen dat een kandidaat-gemachtigde enkel die modules moet volgen die betrekking hebben op de toepassingen die hij/zij zal gebruiken, waardoor hij/zij snel inzetbaar is en geen onnodige modules moet volgen. In geval van mobiliteit van de gemachtigde kan hij/zij de andere module(s) volgen die nodig zijn.

Het is wel verplicht voor alle gemachtigden om de basismodule te volgen, ongeacht het toepassingsgebied waar ze actief zijn.

De basismodule is theoretisch en geeft de basis stralingsbescherming. Volgende onderwerpen worden in deze module behandeld:

• Soorten ioniserende straling en interactie met materie
• dosis en dosiseenheden
• gezondheidseffecten van ioniserende straling
• basisprincipes van de stralingsbescherming
• Belgisch regelgevend kader stralingsbescherming
• introductie in de toepassingen van ioniserende straling in de geneeskunde 

De basismodule stralingsbescherming is identiek voor de toepassingsgebieden dentomaxillofaciale en röntgenbeeldvorming, nucleaire geneeskunde en radiotherapie. De basismodule moet door alle gemachtigden gevolgd worden, maar dit is slechts éénmalig vereist, ongeacht de discipline waarin men actief is.

Verdiepingsmodules zijn aanvullingen op de basismodule, specifiek per toepassingsgebied (bv. CT, nucleaire geneeskunde, radiotherapie). Sommige modules (zoals CT en cone beam CT) zijn gedeeld tussen disciplines.

Er wordt gewerkt met ECTS (European Credit Transfer System). 1 ECTS is gemiddeld 25–30 uur studiebelasting. Contacturen, studietijd en stage-uren zijn hierin verrekend.

Ja. Stages vormen een onderdeel van de opleiding en zijn essentieel voor het aanleren van praktische vaardigheden in de klinische praktijk. 

Minstens 70% van de stage moet doorgaan in een medische inrichting. De stage kan aangevuld worden met praktische oefeningen in een daartoe voorziene leer- en inoefeningsomgeving al dan niet in een medische inrichting zoals bijvoorbeeld een skillslab of in een zaal die (op dat moment) niet gebruikt wordt voor de beeldvorming/behandeling van patiënten. 

De kandidaat-gemachtigde mag al tewerkgesteld worden maar er moet steeds een stagebegeleider aanwezig zijn in de dienst wanneer de stagiair medisch-radiologische handelingen uitvoert. De vaardigheden die tijdens de stage moeten ingeoefend worden, worden duidelijk aangegeven in de tekst van de corresponderende bijlage in het Besluit medische blootstellingen. Alle tijd die hieraan besteed wordt, wordt in rekening gebracht als stage en dus niet enkel de uren pure stralingsbescherming. Let wel, tijd die gespendeerd wordt aan andere toepassingen waarbij geen ioniserende straling gebruikt wordt, worden niet in rekening gebracht. De stageverantwoordelijken van de hogescholen zullen deze stages superviseren en kunnen vanuit hun ervaring en expertise inschatten welke taken wel of niet bijdragen aan het inoefenen van de vooropgestelde vaardigheden.

De hogeschool heeft de bevoegdheid om de volgorde in het opleidingsprogramma te bepalen. Zo zou (een deel van) de stage reeds kunnen starten op het moment van de tewerkstelling in afwachting van het volgen van de theoretische modules. Dit zal echter maar in beperkte mate mogelijk zijn aangezien een basis theoretische kennis noodzakelijk is om de verschillende onderdelen van de stage correct te kunnen uitvoeren.
Hierbij dient wel in rekening gebracht te worden dat de stages, inclusief begeleiding en supervisie, moeten voldoen aan de criteria vermeld in de wetgeving.

Ja, om de afwezigheid binnen de dienst zo veel mogelijk te beperken, kunnen deze stages binnen de eigen dienst worden uitgevoerd, voor de toepassingen die in de dienst effectief toegepast worden.
Dit is wel op voorwaarde dat begeleiding en supervisie voldoen aan de criteria uit de wetgeving. 

Gemachtigden die de opleiding inzake stralingsbescherming hebben gevolgd én minstens twee jaar ervaring hebben binnen het relevante toepassingsgebied of een practicus vergund voor de desbetreffende toepassing.

Enkel personen die nog niet eerder de basisopleiding radioprotectie van de patiënt gevolgd hebben. Wie reeds een basisopleiding volgde die voldeed aan de regelgeving die destijds van kracht was, moet geen nieuwe opleiding volgen.
Personen die de basisopleiding stralingsbescherming van de patiënt gestart zijn vóór 1 september 2025, kunnen deze nog afronden volgens het oude opleidingsprogramma.

Ten laatste binnen het jaar na indiensttreding. Er zijn verschillende centra die de opleiding aanbieden op verschillende momenten in het jaar.
Voor nucleaire geneeskunde en radiotherapie is een afwijking op deze termijn mogelijk, mits een gegronde motivering, die door de exploitant wordt ingediend en onderhevig is aan aanvaarding door het FANC.

Het Koninklijk Besluit Medische Blootstellingen verplicht alle gemachtigden om hun kennis en bekwaamheid inzake stralingsbescherming  op peil te houden en verder te ontwikkelen door middel van permanente vorming. Deze verplichting mag deel uitmaken van de meer globale vormingsvereisten die voortvloeien uit Koninklijke Besluiten voor de respectievelijke gezondheidsberoepen (zoals technologen medische beeldvorming, verpleegkundigen, medisch laboratoriumtechnologen. mondhygiënisten).

Deze permanente vorming is gericht op de stralingsbescherming [in het kader van een medische blootstelling] en omvat, specifiek voor de gebruikte technieken, de principes en de correcte toepassing van optimalisatie in het kader van bestaande en nieuwe technieken, de gezondheidseffecten van blootstelling aan ioniserende stralingen en de Belgische wetgeving in stralingsbescherming.

Gezien de snelle technologische evolutie en de introductie van nieuwe toestellen en methoden, is het niet alleen mogelijk, maar ook aanbevolen om jaarlijks te variëren in de inhoud van de bijscholing.
Afhankelijk van de discipline gelden verschillende minimumeisen:

• Medische beeldvorming met röntgenstraling: 3u per 3 jaar (indien beperkt tot botdensitometrie volstaat 1u per 5 jaar, indien beperkt tot dentomaxillofaciale beeldvorming volstaat 3u per 5 jaar)
• Nucleaire geneeskunde: 9u per 3 jaar
• Radiotherapie: 18u per 3 jaar

De noden per discipline verschillen sterk, o.a. door technologische evoluties (zoals Radiotherapie: Adaptieve RT, AI, MR-Linac, enz en Nucleaire geneeskunde: Alpha emitters, RLT, nieuwe isotopen, nieuwe toestellen).

De ziekenhuizen betalen  zelf de (bij)scholing voor de gemachtigden. 

Er is vraag vanuit adviesorganen om bijkomende financiering via het Budget Financiële Middelen (BFM) te voorzien, maar dit is geen bevoegdheid van het FANC.

De hogescholen dienen hun programma’s ter goedkeuring in bij het FANC. Ze bepalen ook zelf de startdatum en het aantal sessies per jaar.

Ja, goedkeuringen worden gegeven voor één academiejaar. Hiervoor dient een elk jaar een aanvraag ingediend te worden bij het FANC van het geplande opleidingsprogramma.

Ja, op basis van relevante vooropleiding of ervaring kunnen zij vrijstellingen toekennen aan de kandidaat-gemachtigden. 

De nieuwe regels treden in werking vanaf het academiejaar 2025–2026.