Het Federaal Agentschap voor Nucleaire Controle (FANC) heeft zijn advies gepubliceerd over het ontwerp van het langetermijnbeheerplan van NIRAS voor hoogradioactief en/of langlevend afval. In dat advies bevestigt het agentschap dat geologische berging volgens de huidige internationale kennis de veiligste langetermijnoplossing blijft en benadrukt het de nood aan een tijdige start van het locatiekeuzeproces.
Het advies heeft uitsluitend betrekking op de wettelijke bevoegdheden van het FANC inzake nucleaire veiligheid en beveiliging en loopt geenszins vooruit op eventuele toekomstige vergunningen.
Geologische berging blijft de beste optie
Volgens de huidige internationale stand van kennis is geologische berging de veiligste manier om hoogradioactief en/of langlevend afval op lange termijn te beheren. Die beleidskeuze werd voor ons land in 2022 vastgelegd in een koninklijk besluit en wordt bevestigd in het huidige ontwerpbeheerplan.
Het FANC onderschrijft deze beleidsrichting en benadrukt dat ze coherent is met internationale veiligheidsprincipes en langetermijnverantwoordelijkheid.
Snelle locatiekeuze is zowel veiligheidskwestie als ethische noodzaak
Het ontwerpbeheerplan focust op het besluitvormingsproces zelf. Het FANC benadrukt dat ook transparantie en vroege maatschappelijke betrokkenheid fundamentele aspecten van dat proces zijn, en waarschuwt dat een uitstel van de start van het locatiekeuzeproces neerkomt op het uitstellen van een essentiële beleidsbeslissing over het langetermijnbeheer van dit afval.
Langdurige bovengrondse opslag brengt bovendien extra risico’s met zich mee, zoals hogere onderhouds en beveiligingskosten, mogelijke toename van afvalvolumes en een grotere afhankelijkheid van politieke en maatschappelijke stabiliteit. In die context benadrukt het FANC dat een tijdige start van de locatiezoektocht niet alleen een veiligheidskwestie, maar ook een ethische noodzaak is, omdat uitstel de verantwoordelijkheid voor het beheer van dit afval doorschuift naar toekomstige generaties.
Participatie als hoeksteen van een duurzaam proces
Een veilig en duurzaam traject voor geologische berging kan enkel slagen wanneer het ook maatschappelijk wordt gedragen. Volgens het FANC is een zinvolle betrokkenheid van burgers, lokale verenigingen, experten en betrokken instellingen daarom essentieel.
Internationale ervaringen tonen aan dat projecten vastlopen wanneer maatschappelijke zorgen onvoldoende worden meegenomen. Een participatieve aanpak verhoogt de transparantie, laat toe om uiteenlopende standpunten te integreren en helpt om veiligheidsvereisten af te stemmen op wat de samenleving verwacht.
Het FANC ondersteunt in dat kader de aanstelling van een onafhankelijke garant. Die moet erop toezien dat het participatieproces eerlijk, toegankelijk en transparant verloopt. Een garant die onafhankelijk is van de institutionele actoren en beschikt over een voldoende ruim en duidelijk omschreven mandaat, is een essentiële hefboom om de onpartijdigheid, legitimiteit en doeltreffendheid van het proces te waarborgen.
Nationale sensibilisering als noodzakelijke eerste stap
Een nationale sensibiliseringsfase is cruciaal om burgers de kans te geven zich tijdig te informeren en hun vragen en bezorgdheden te uiten, nog vóór lokale trajecten van start gaan.
Dat is des te belangrijker omdat het ontwerp inzet op een volledig vrijwillige aanpak, waarbij gemeenten worden uitgenodigd om deel te nemen aan een dialoogtraject. Volgens het FANC vereist een succesvol locatiekeuzeproces eerst voldoende sensibilisering en maatschappelijk engagement op nationaal niveau, om vervolgens een duidelijk en gedragen kader te bieden voor lokale raadplegingen.
Onderzoek van alternatieven vraagt ook participatie
Het ontwerpbeheerplan verplicht NIRAS om, naast het referentiescenario, ook mogelijke alternatieven te onderzoeken, zoals een gedeelde berging met andere landen. Het FANC vraagt dat dit onderzoek plaatsvindt binnen een duidelijk participatiekader, dat verder gaat dan een louter theoretische of literatuurmatige analyse.