Tandheelkunde

Het Agentschap heeft hiervoor zijn interne gegevensbanken, deze van de diensten voor fysische controle en deze van het RIZIV geraadpleegd. Het FANC wenst via deze weg de verschillende actoren te bedanken voor de inspanningen, in het bijzonder de beroepsverenigingen, de provinciale medische commissies en het RIZIV. Dankzij hen is het aantal tandartsen dat in orde is met de exploitatievergunning, gebruikersvergunning en fysische controle van  95% gestegen.

Overeenkomstig de bepalingen van artikel 53 van het ARBIS, is de tandarts verplicht om een opleiding in de stralingsbescherming gevolgd te hebben van ten minste 10 uur, waarvan 20 % praktijk, binnen de basisopleiding (baccalaureaat, master), en daarenboven ten minste vijf uur binnen de voortgezette specialisatieopleidingen (algemeen tandarts, orthodontie, parodontologie). Deze opleiding slaat op de gezondheidseffecten van de blootstelling aan ioniserende straling, de praktische stralingsbeschermingsregels, met inbegrip van hun fysische grondslagen en de methodes voor het meten van de straling, de wetgeving inzake stralingsbescherming en de schatting en de beoordeling van de doses waaraan de patiënt wordt blootgesteld, evenals hun distributie, naargelang de aangewende technieken voor tandradiografische onderzoeken.

Alle gebruikers, de gebruikers van dentomaxillofaciale radiografie inbegrepen, zijn bovendien toe gehouden hun kennis en bekwaamheid op het vlak van stralingsbescherming op peil te houden en verder te ontwikkelen via continue vorming op universitair niveau.

De basisopleiding in de stralingsbescherming is geïntegreerd in de opleiding van de practici tandheelkunde aan de Belgische universiteiten. In België afgestudeerde tandartsen voldoen dus automatisch aan de hierboven vermelde voorwaarde. In het buitenland afgestudeerde tandartsen moeten nog aantonen dat zij een opleiding in de stralingsbescherming hebben gekregen.

Voor de permanente vorming werden criteria overeengekomen met de beroepsverenigingen en de accrediteringscommissie van het RIZIV :

• 6u opleiding per periode van 10 jaar« beeldvorming van de orofaciale regio met inbegrip van stralingsbescherming », voor de accrediteringscycli  beginnend vanaf 2011
• 3u opleiding per periode van 10 jaar voor de cycli gestart vóór 2011.

De geaccrediteerde tandartsen zijn automatisch vergund (en krijgen hiervan de bevestigingsbrief), aangezien deze criteria zijn opgenomen in het verplichte accrediteringsprogramma. De niet-geaccrediteerde tandartsen moeten aan dezelfde voorwaarden voldoen (6u opleiding per 10 jaar voor vergunningen die vervallen vanaf 2015 en 3u opleiding per 10 jaar voor vergunningen die vervallen t.e.m. 2015) maar moeten dit aantonen aan het FANC wanneer het FANC daarnaar vraagt, schriftelijk of nav een inspectie.

Voor het gebruik van Cone-beam CT blijft de complementaire 5 daagse opleiding noodzakelijk. Als de tandarts deze opleiding gevolgd heeft wordt dit ook in de bevestigingsbrief vermeld dat hij/zij hiervoor vergund is. Een uitbreiding van de gebruikersvergunning voor de CBCT kan bekomen worden door middel van een webformulier of door het aanvraagformulier volledig ingevuld en ondertekend samen met het bewijs van aanwezigheid op te sturen naar 1 van onderstaande contactpersonen.

Sinds 1 juli 2012 levert het FANC geen formele vergunningsbesluiten meer af voor het gebruik van röntgenstraling voor tandheelkundige diagnose. Zij stuurt wel een bevestigingsbrief aan alle tandartsen die in orde zijn qua opleiding, om hen te bevestigen dat ze vergund zijn. Zij krijgen intern voor opvolgingsdoeleinden nog een vergunningsnummer.Dit geldt zowel voor de nieuwe aanvragen van gebruikersvergunningen als voor de verlengingen.

In principe is een formele aanvraag ook niet meer vereist. Een aanvraag voor het bekomen van een nieuwe gebruikersvergunning kan worden ingediend via een webformulier (het Agentschap neemt dan contact met u op zodat de nodige documenten in verband met de aanvraag betreffende de gebruikersvergunning naar ons opgestuurd kunnen worden) of door middel van een aanvraagformulier volledig ingevuld en ondertekend samen met het diploma op te sturen naar 1 van onderstaande contactpersonen.

Om onze databank up to date te houden (voornamelijk betreffende het privé-adres), is het wenselijk om het Agentschap steeds proactief op de hoogte te brengen van een adreswijziging. Dit kan via e-mail naar één van onderstaande contactpersonen.

Contactpersonen

Mevrouw Maryse WATHELET:
Tel.: +32 2 289 21 94
E-mail : maryse.wathelet@fanc.fgov.be

Mevrouw Ingrid DE BATSELIER:
Tel.: + 32 2 289 21 96
E-mail : ingrid.debatselier@fanc.fgov.be

Federaal Agentschap voor Nucleaire Controle
Departement Gezondheid & Leefmilieu
Dienst Bescherming van de Gezondheid
Ravensteinstraat 36, 1000 Brussel

De fysische controle wordt uitgevoerd door deskundigen bevoegd in de fysische controle die erkend zijn door het Agentschap. Het hoofddoel van de fysische controle bestaat in het garanderen van de bescherming van het personeel, de bevolking en het leefmilieu tegen de gevaren van ioniserende straling. De bescherming van de patiënten behoort eerder tot de bevoegdheid van de deskundigen erkend in de medische stralingsfysica (zie verder).

Indien de inrichting geen eigen dienst voor fysische controle heeft, is deze verplicht om de controle m.b.t. de goede uitvoering van de opdrachten van de interne fysische controle toe te vertrouwen aan een erkende instelling of het filiaal van het FANC.

De minimumfrequentie voor de erkende instelling voor fysische controle of het filiaal van het FANC is in dit geval eenmaal per jaar voor de inrichtingen van klasse III.
Contactgegevens van de erkende instellingen vindt u onder deze link

Zo dient deze deskundige jaarlijks na te gaan of elk radiologisch toestel voldoet aan de aanvaardbaarheidscriteria , en staat deze te allen tijde ter beschikking voor de verdere optimalisering van de radiologische procedures en patiëntendosis.

Deze aanvaardbaarheidscriteria  dienen sinds 2009 gehanteerd te worden bij de jaarlijkse kwaliteitscontrole, in plaats van de Europese criteria  die sinds 2001 werden gebruikt. Het Agentschap wijst erop dat verplichting inzake de uitvoering van de jaarlijkse kwaliteitscontrole van het röntgenapparaat sinds 2001 bestaat. Voor de verwijdering van een röntgenapparaat, verwijzen wij naar de voorschriften geformuleerd in bijlage 1  en het aangifteformulier in bijlage 3 .

Binnen deze inspectiecampagne worden voorlopig twee prioriteiten gelegd:

1. In eerste instantie zal de inspectiecampagne zich richten op tandheelkundigen die vóór eind 2010 nog niet beschikken over een contract met een erkende deskundige in de medische stralingsfysica voor het uitvoeren van de eerste periodieke kwaliteitscontrole en bijhorend advies aan de tandheelkundige.
2. Tevens zal worden gewaakt over de correcte opvolging van de gebreken vastgesteld door de erkende stralingsfysicus op basis van de aanvaardbaarheidscriteria (besluit december 2008, in bijzonder hoofdstuk II).

Er wordt voorlopig geen prioriteit gelegd bij de tandheelkundigen die reeds een toestelcontrole hebben laten uitvoeren na 2009 door een erkende stralingsfysicus, en waarvan de resultaten volledig gunstig waren. Dit neemt echter niet weg dat de kwaliteit tussentijds dient gegarandeerd te blijven en dat de tandheelkundige hiervoor de nodige maatregelen moet blijven nemen.

Het Agentschap wenst op deze manier te bekomen dat elk dentaal röntgentoestel een eerste kwaliteitscontrole heeft ondergaan vóór eind 2011, en dat aan de vastgestelde gebreken wordt verholpen, zonder daarbij de gebruikers van ioniserende straling te viseren die zich vanaf het eerste uur in regel hebben gesteld.

Het FANC heeft hiervoor, in samenwerking met de erkende deskundigen in de medische stralingsfysica en de universiteiten, een voorbeeld opgemaakt van een procedurebeschrijving  van elk type onderzoek.

Het is mogelijk om deze procedures te beschrijven via dit formulier, aangezien al deze informatie gekend is door de practicus voor elk type onderzoek. De dosis kan bepaald worden door de erkend deskundige in de medische stralingfysica, bij de fysisch-technische kwaliteitscontrole van het röntgentoestel.

Indien men beschouwd wordt als zijnde beroepshalve blootgesteld, is men onderworpen aan zekere reglementaire verplichtingen zoals:

1. personeelsdosimetrie (dosimeter) via een erkende dienst voor dosimetrie
2. medische toezicht door een erkende arbeidsgeneesheer
3. vorming in de stralingsbescherming

Zij bevatten onder meer: specificaties voor het röntgentoestel, (contra-)indicaties, aanbevelingen voor een optimale stralingsbescherming van practicus en patiënt, positioneringstechnieken, voorbeelden van fouten, kwaliteitscontrole en aandachtspunten bij het gebruik van digitale radiografie,...

1. Rechtvaardiging van de onderzoeken

Zoals dit geldig is voor elk radiologisch onderzoek, moet elke aanvraag voor het uitvoeren van een CBCT duidelijk geïndiceerd zijn. Hierbij kan men zich baseren op aanbevelingen betreffende de indicaties vanuit de RIZIV-nomenclatuur en het advies van de Hoge Gezondheidsraad. Zo dient een CBCT onderzoek pas uitgevoerd worden na een klinisch onderzoek en anamnese, en moet het telkens nieuwe informatie voor diagnostiek of therapie opleveren. CBCT hoort enkel gebruikt te worden indien de conventionele (2D) beeldvormingstechnieken ontoereikend zijn.

De voorschrijvende arts en/of de practicus trachten elk, waar zulks mogelijk is, voorafgaande diagnostische informatie of nuttige medische dossiers betreffende de geplande blootstelling te verkrijgen en ze onderzoeken deze teneinde elke nodeloze blootstelling te voorkomen. De practici dienen, op aanvraag, een kopie van de radiodiagnostische beelden en hun protocols ter beschikking te kunnen stellen van iedere arts en/of tandheelkundige die door de patiënt wordt geraadpleegd.

Dentomaxillofaciale CBCT dient onder geen geval de panoramische en cephalometrische beeldvorming te vervangen in routine-omstandigheden. Ook moet men een herhaling van diverse CBCT opnamen bij éénzelfde patiënt vermijden.

2. Procedures en protocollering

Zoals dit eveneens van toepassing is bij radiologische onderzoeken, dienen schriftelijke procedures opgesteld te worden van elk type CBCT röntgenonderzoek. Deze informatie levert u niet alleen nuttige informatie op met betrekking tot ‘hoe elk onderzoek precies uitgevoerd wordt', ook is deze procedurebeschrijving uitermate in het belang van de optimalisatie van uw radiologische onderzoeken. In samenwerking met de erkend deskundige in de medische stralingfysica kunnen deze procedures zodanig geoptimaliseerd worden dat de laagst mogelijke dosis toegediend wordt bij elk onderzoek, uiteraard met het behoud van dezelfde beeldkwaliteit. In sommige gevallen is het zelfs mogelijk een verbetering van de beeldkwaliteit te bekomen bij een zelfde of lagere toegediende dosis.

De klinische evaluatie van de beelden moet gedocumenteerd worden door de personen die hiervoor opgeleid zijn. Let wel dat de volledige beelddataset dient geëvalueerd te worden. Gezien met CBCT ook andere dan dentomaxillofaciale structuren in beeld kunnen worden gebracht, is het aangewezen om bij twijfel een radioloog te raadplegen. Wanneer er naast informatie over harde weefselstructuren, ook gedifferentieerde detailinformatie nodig is omtrent de aanwezige weke weefselstructuren kan het aanbevolen zijn om gebruik te maken van conventionele CT of MRI.

3. Informatie, vorming en vergunning

Voor het gebruik van een röntgentoestel voor medische diagnose moet men vergund zijn door het FANC. Deze vergunning wordt afgeleverd naargelang het profiel van de gebruiker en de beoogde toepassing. De vergunning voor het gebruik van röntgenstraling voor tandheelkundige diagnose is beperkt tot het gebruik van intra-orale, panoramische en cephalometrische toestellen waarbij het gebruik van Cone-Beam CT niet onder valt. Voor het gebruik van dentomaxillofaciale CBCT dient men een uitbreiding aan te vragen met daarbij het bewijs van de specifieke opleiding CBCT, gebruik makende van het standaard formulier .

De bijkomende 5-daagse opleiding in CBCT moet van een universitair niveau zijn, en dient een theoretisch en praktisch gedeelte te omvatten. Zie verder op onze website voor opleidingen die worden georganiseerd in dit kader.

Zoals bepaald door de regelgeving in het ARBIS, zijn de practici in de tandheelkunde er toe gehouden persoonlijk de tandradiografiëen uit te voeren. In de tandheelkunde is een delegatie van deze taak naar eventuele assistenten of helpers is dus niet mogelijk.

Gezien CBCT een bijzondere modaliteit is in dentomaxillofaciale beeldvorming, volgt het Agentschap de aanbevelingen van HGR ( 8705) en wordt een specifieke vorming in CBCT gevraagd voor alle gebruikers van CBCT systemen. Elke gebruiker van CBCT dient dan ook een uitbreiding op de persoonlijke vergunning aan te vragen die deze gevolgde vorming attesteert.

Uitgaande van de richtlijnen van HGR en deze van de Europese Commissie, werden minimale vereisten opgesteld waaraan deze vorming dienen te voldoen.

Vanaf 2012, dient deze bijzondere vorming te voldoen aan volgende zaken:

1. een theoretische module, bestaande uit twee volledige dagen, waarbij de onderwerpen vermeld in tabel 9.1 van de Europese richtlijnen (SedentexCT guidelines version 1.1, aspects ‘prescriber' p 109) aan bod komen.
2. een praktische module, bestaande uit drie volledige dagen, waarbij de onderwerpen vermeld in tabel 9.1 van de Europese richtlijnen (SedentexCT guidelines version 1.1, aspects ‘practitioner' p 109) aan bod komen. Deze praktische module kan een deel uit zelfstudie bestaan.
3. een evaluatie, met inbegrip van de evaluatie van klinische beelden. Aandacht wordt geschonken aan het hele proces van de radiologische opname: rechtvaardiging, optimalisatie en selectie van de parameters, anatomische en diagnostische interpretatie en rapportering.

Dergelijke dient een aanwezigheidscertificaat te hebben, met vermelding van volgende items:

• organisator van de cursus
• naam en voornaam van de deelnemer
• timing: datum en duurtijd van de cursus
• inhoud van de cursus
• resultaat van de evaluatie

4. Kwaliteitscontrole

Dentomaxillofaciale CBCT toestellen zijn toestellen met geavanceeerde radiologische mogelijkheden en dienen derhalve streng opgevolgd te worden op vlak van beeldkwaliteit en patiëntendosis.

Voor het eerste klinisch gebruik, moet een acceptatietest worden uitgevoerd door een erkende deskundige in de medische stralingsfysica. Het is daarom aangewezen de erkende stralingsfysicus reeds vroeg bij het proces van aankoop en installatie te betrekken.

Na de acceptatietest moet er ten minste jaarlijks een conformiteitstest worden uitgevoerd door een erkende stralingsfysicus. Een toetsing van de gebruikte dosis bij de diverse klinische programma's aan referentiewaarden is hierbij wenselijk. Naast het CBCT röntgentoestel zelf, waar men eveneens de klinisch gebruikte protocols evalueert, dient men extra aandacht te besteden aan de kwaliteit van de monitor waarop de beelden worden beoordeeld.

Een lijst van alle erkende deskundigen in de medische stralingsfysica in het bevoegdheidsdomein radiologie vindt u via deze link.

5. Toestelspecificaties

Gezien CBCT diverse formaten van volumes kan in beeld brengen, dient men telkens de gepaste Field of View (FOV) te gebruiken voor het betreffende onderzoek zodanig dat de stralingsbelasting voor de patiënt tot een minimum wordt beperkt.

Let op dat het toestel steeds beschikt over hulpmiddelen voor een correcte positionering van de patiënt.

Ook dient het CBCT toestel voor dentomaxillofaciale beeldvorming enkel en alleen daartoe bestemd te worden. Het dient van een doeltreffende bescherming voorzien en zo in het lokaal opgesteld te zijn dat geen van de personen die er werken of er verblijven een dosis kunnen ontvangen die 0,1 millisievert per week bedraagt. 

6. Omgevings- en randspecificaties

Volgens de oprichtings- en exploitatievergunning van een inrichting waar röntgenstraling wordt gebruikt, dienen alle relevante wijzigingen van de exploitatie te worden doorgegeven aan de dienst voor fysische controle en het FANC. Het FANC actualiseert uw gegevens, voert de wijziging van de vergunning uit. De installatie van een Cone Beam CT toestel moet dus steeds gemeld worden; U kan dit via de standaardformulieren .

De dienst voor fysische controle moet nagaan of uw inrichting voldoet op alle vereisten van stralingsbescherming (zoals de afscherming in de muren en de aanwezigheid van de persoonlijke beschermingsmiddelen). De installatie van enkele CBCT toestellen vergen een grondige evaluatie van de omgeving.  

Ook op vlak van het respecteren van de dosislimieten is een routinematige opvolging via een persoonlijke dosismeter aangewezen. Bij het gebruik van CBCT is de kans immers reëel dat men als gebruiker een significante dosis per jaar oploopt.