Osart informatiedossier : (Operational SAfety Review Team)

Index

OSART-missies in België De OSART-dienst van IAEA De scope van een OSART-missie Wat een OSART missie niet doet De domeinen die een OSART-missie onderzoek Het team van een OSART-missie Het verloop van een OSART-missie

OSART-missies in België

In februari 2005 verzocht de Minister van Binnenlandse Zaken – op initiatief van het FANC – om een OSART-missie (Operational Safety Review Team) uit te voeren; d.i. een audit van een kerncentrale door de Internationaal Organisatie voor Atoomenergie (IAEA), bijgestaan door een team van internationale deskundigen met als doel de continue verbetering van de operationele veiligheid binnen de installatie te bevorderen.

De eerste OSART missie in ons land ging door van 5 tot 23 mei 2007 in de kerncentrale van Tihange 1. De tweede OSART-missie is gepland van 8 tot en met 25 maart 2010 op de reactoren 1 en 2 van de kerncentrale Doel.

Het Federaal Agentschap voor Nucleaire Controle (FANC), Bel V en de exploitant (Electrabel) zorgen voor de voorbereiding, de communicatie en de follow-up ervan.

 Terug naar boven

De OSART-dienst van IAEA

Het IAEA is een agentschap dat afhangt van de Organisatie van de Verenigde Naties (UNO). Sinds zijn oprichting zet het zich in om de lidstaten bij te staan en raad te geven op het gebied van de nucleaire veiligheid. Zo ontwikkelt het veiligheidsnormen bestemd voor het ontwerp en de exploitatie van kerncentrales. Met dit doel biedt het aan deze installaties nuttige diensten aan door internationale deskundigenteams op te richten die - op uitnodiging van de verzoekende landen – ter plaatse nagaan hoe de veiligheid door de exploitant gegarandeerd wordt.

OSART, ontstaan in 1982, is nu één van deze diensten van het IAEA. Het gaat hier om een audit die op vraag van de lidstaat wordt uitgevoerd. Het referentiekader bestaat uit de beste praktijken op wereldniveau. Het auditverslag is openbaar en omvat, enerzijds, aanbevelingen en suggesties voor de exploitant ter verbetering van de veiligheid en, anderzijds, de identificatie van de beste praktijken ten einde ze te delen met andere nucleaire exploitanten.

Het doel van de OSART-dienst bestaat erin om de exploitanten van de lidstaten te helpen bij het verhogen van de operationele veiligheid van hun kerncentrales en om die veiligheid onafgebroken op te voeren via de verspreiding van informatie over de veiligheidsnormen van het IAEA en de beste internationale praktijken.

Om dit doel te bereiken heeft het OSART-programma de volgende kerndoelstellingen vastgesteld:

• Aan de verzoekende landen een objectieve evaluatie van de operationele veiligheid in de gastcentrale aanbieden die gebaseerd is op de veiligheidsnormen van het IAEA en op de beste internationaal aanvaarde prestaties en praktijken;
• Aan de gastcentrale schriftelijke aanbevelingen en suggesties verstrekken m.b.t. de domeinen waarin verbeteringen nodig zijn om te beantwoorden aan de veiligheidsnormen van het IAEA en aan de beste internationaal beproefde prestaties en praktijken; daarnaast zorgen voor de identificatie van de beste praktijken die het verdienen om onder de aandacht van de anderen te worden gebracht;
• Aan het sleutelpersoneel van de gastcentrale assistentie of officieuze raad geven m.b.t. de middelen om bepaalde verbeteringen te kunnen doorvoeren;
• Aan de deskundigen en de observatoren van de lidstaten, evenals aan het personeel van het IAEA, mogelijkheden aanbieden voor de ontwikkeling van hun ervaring en kennis binnen hun eigen gebied en voor het aanleren van onderzoeksmethodologieën m.b.t. de operationele veiligheid.

De OSART-missie in Tihange was de 141e missie die door het IAEA wordt uitgevoerd.

 Terug naar boven

De scope van een OSART-missie

De OSART-missie spitst zich toe op de operationele veiligheid en betrouwbaarheid van de exploitatie van de centrale. Ze bestaat uit een audit die wordt uitgevoerd door internationale deskundigenteams die gebruik maken van specifieke procedures die gebaseerd zijn op de beste internationale praktijken die tijdens andere OSART-missies elders in de wereld werden opgemerkt. Deze praktijken worden vergeleken met de gangbare praktijken binnen de geauditeerde kerncentrale, wat dan weer bijdraagt tot een blijvende verbetering van de operationele veiligheid van de kerncentrales.

Zo vormt OSART een performant middel om de toepassing van de veiligheidsnormen te verbeteren en uit te breiden. Haar functie bestaat erin de activiteiten te evalueren en raad te geven aan de kerncentrales van de lidstaten.

 Terug naar boven

Wat een OSART missie niet doet

Een OSART-missie gaat na of een kerncentrale correct en op de veiligste manier geëxploiteerd wordt.

Ze beoogt evenwel niet om:

• De naleving van de reglementaire vereisten te toetsen (in België vervullen het FANC en Bel V deze rol);
• De algemene veiligheid van de centrale te evalueren (dit wil zeggen: zoals voorzien in het basisontwerp). In België vervullen het FANC en Bel V deze rol);
• De globale veiligheidsprestaties van de kerncentrales te vergelijken of onder te brengen in een rangschikking.

Zo kan bv. een oudere kerncentrale perfect aan de criteria van een OSART-missie beantwoorden omdat deze enkel een evaluatie uitvoert van de wijze waarop de centrale geëxploiteerd wordt en geen evaluatie uitvoert van de basisontwerpen van de centrale.

Het IAEA voert een OSART-missie enkel uit op verzoek van de nucleaire veiligheidsautoriteit van het betrokken land.

 Terug naar boven

De domeinen die een OSART-missie onderzoek

Het OSART-auditprogramma omvat negen domeinen:

• Het beheer, de organisatie en de administratie (MOA);
• De opleiding en kwalificatie van het personeel (TQ);
• De exploitatie (OPS);
• Het onderhoud (MA);
• De technische ondersteuning (TS);
• De (interne en externe) feedback (OEF);
• De stralingsbescherming (en het beheer van het radioactief afval en de effluenten) (RP);
• De scheikunde, wat een belangrijk element is voor de goede werking van een centrale (CH);
• Het noodplan (EPP).

Gezien de uitgebreidheid van het domein “exploitatie” worden hieraan in het bijzonder twee deskundigen toegekend; één voor de eigenlijke exploitatie en één voor de aspecten inzake brandpreventie en -beveiliging.

Binnen elk van deze negen domeinen worden de verschillende punten, vermeld in deze  tabel, onderzocht.

 Terug naar boven

Het team van een OSART-missie

Een OSART-team wordt door het IAEA samengesteld, geleid en gecoördineerd en bestaat uit ten minste 12 internationale deskundigen: het hoofd van het team (Team Leader), zijn assistent (Deputy Team Leader), tien deskundigen en maximaal drie waarnemers. Naast de Team Leader en zijn adjunct, die medewerkers van hoog niveau van het IAEA zijn, worden de 10 andere teamleden gekozen op basis van hun competenties en hun uitgebreide ervaring m.b.t. elk domein van de audit. Het team kan worden aangevuld met (maximaal drie) waarnemers die afkomstig zijn van landen waar de nucleaire programma's in opbouw zijn of waar een OSART-missie wordt voorbereid. De gecumuleerde ervaring van het team overschrijdt vaak 300 jaar.

De Team Leader en zijn adjunct zijn verantwoordelijk voor de algemene uitvoering van de audit. Ze zorgen voor de coördinatie, de relaties met de gastcentrale en met de autoriteiten. Ze verstrekken informatie en geven leiding aan het team om de coherentie en de homogeniteit van de audit te garanderen.

Elke deskundige van het OSART-team handelt tijdens de hele missie voor rekening van het IAEA. Hij of zij heeft tegenover zich een collega-deskundige van de centrale zelf die als gesprekspartner fungeert.

De werktaal is het Engels. Vaak moeten er dan ook lokale tolken die de taal beheersen van het land waar de audit plaatsheeft, worden ingeschakeld om gesprekken met een voldoende aantal personen van de betrokken centrale te kunnen voeren.

 Terug naar boven

Het verloop van een OSART-missie

Het OSART-programma omvat drie grote stappen:

• een voorbereidende vergadering en een seminarie m.b.t. de inspectietechnieken op het terrein;
• de eigenlijke OSART-missie;
• en follow-upbezoek.

De voorbereidende vergadering:

Een jaar voor de eigenlijke missie wordt er een voorbereidend bezoek aan de site van de betrokken centrale georganiseerd. Dit vormt de gelegenheid voor een eerste contact met de rechtstreeks betrokken personen. Het is tevens op het einde van dit bezoek dat het IAEA bepaalt wie de leider van het OSART-team zal worden.

De eigenlijke OSART-missie:

De totale duur van de OSART-missie bedraagt drie weken. De audit van de negen vermelde domeinen neemt negen werkdagen in beslag. Tijdens deze negen dagen worden er door de deskundigen grondige besprekingen met de personeelsleden gevoerd, documenten onderzocht en worden vooral de activiteiten op het terrein geobserveerd om zo de sterke punten (goede praktijken) en de te verbeteren gebieden (aanbevelingen en suggesties) in kaart te kunnen brengen.

De deskundigen van het team vergelijken en evalueren de programma's en de prestaties van de centrale met de beste veiligheidspraktijken van de andere centrales ter wereld. Vervolgens vatten ze – gedurende drie dagen - hun conclusies m.b.t. hun respectieve onderzoeksdomeinen samen en trekken ze eveneens een aantal algemene conclusies. Al deze conclusies worden collectief door het team goedgekeurd.

De missie eindigt met een vergadering tijdens welke het OSART-team zijn eerste bevindingen mondeling voorstelt. Deze worden in drie categorieën ondergebracht::

• goede praktijken: de centrale presteert bijzonder goed in dit domein en elke centrale ter wereld kan hieraan een voorbeeld nemen;
• suggesties: in dit domein is er verbetering mogelijk;
• aanbevelingen: de centrale zou in dit domein bijkomende inspanningen moeten leveren om zich op de beste internationale praktijken af te stemmen.

 Terug naar boven

De publicatie van de resultaten en de invoering van verbeteringsmaatregelen voor de OSART-missie

Op het einde van de OSART-missie worden tijdens een zogenaamde Exit-meeting de eerste conclusies van de OSART-deskundigen bekendgemaakt. Het IAEA maakt zes maanden na de OSART-missie zijn definitief verslag over aan het FANC. Het FANC zal de resultaten ervan op zijn internetsite publiceren.

Electrabel stelt een actieplan op op basis van de conclusies van de OSART-deskundigen. Dit plan kan – indien nodig - reeds van start gaan na de publicatie van de eerste conclusies. Het plan moet door het FANC worden goedgekeurd. Het FANC en Bel V zorgen voor de follow-up en treffen indien nodig eventuele correctieve maatregelen.

De follow-upvergadering

Achttien maanden na de missie voert een deel van het OSART-team een follow-upbezoek uit op de site om de vorderingen van de doorgevoerde verbeteringen te evalueren. Dit bezoek gebeurt niet automatisch, maar gebeurt op uitdrukkelijk verzoek van de lidstaat. In België gaat dit initiatief uit van de Federale Minister van Binnenlandse Zaken.

 Terug naar boven