Home

De GIC (Geïntegreerde Inspectie- en Controlestrategie) voor de periode 2012-2014 voor de nucleaire basisinrichtingen (NBI)

Index

1. Het algemene inspectie- en controlebeleid van het FANC

Dit informatiedossier beschrijft de algemene werkwijze waarmee het FANC en BEL V, op basis van de “algemene inspectie- en controlepolitiek van het FANC op de naleving van het ARBIS”, een geïntegreerde inspectie- en controlestrategie (GIC) ontwikkelen voor de nucleaire basisinrichtingen die worden gecontroleerd door het FANC en BEL V. Bovendien beschrijft het de manier waarop deze strategie wordt vertaald in:

enerzijds een controleprogramma (CP) met bijhorende controleplanning voor Bel V;
anderzijds een inspectieprogramma (IP) met bijhorende inspectieplanning voor het FANC.

Figuur 1 geeft schematisch de hiërarchie van de verschillende voornoemde documenten.

hiërarchie van de verschillende vernoemde documenten

Deze GIC is van toepassing op de exploitanten/inrichtingen die beschikken over een eigen interne dienst voor de fysische controle en die worden gecontroleerd door het FANC en Bel V.

Het FANC is, voor rekening van de overheid, verantwoordelijk voor het toezicht en de controle op de stralingsbescherming en de nucleaire veiligheid.

Er worden inspecties en controles uitgevoerd door het FANC en door Bel V onder de verantwoordelijkheid van het FANC. Meer informatie over de controle in uitbating die er op verscheidene niveaus door verschillende instanties gebeurt in de grote nucleaire installaties is te vinden in het informatiedossier “Organisatie van de controle en het toezicht op de nucleaire veiligheid in de grote Belgische nucleaire installaties".

De “algemene inspectie- en controlepolitiek van het FANC op de naleving van het ARBIS” beschrijft dat deze inspecties en controles dienen om na te gaan dat de activiteiten uitgevoerd door de exploitant op een veilige wijze gebeuren. Daarvoor moet de exploitant onder meer:

Beschikken over een management en een beleid gericht op veiligheid en stralingsbescherming en op de continue verbetering daarvan. De nodige maatregelen moeten worden genomen om eventuele ongevallen te voorkomen en er de gevolgen van te beperken;
Beschikken over bekwaam en goed opgeleid personeel;
Veiligheid, betrouwbaarheid en kwaliteit nastreven (en behouden) bij het ontwerp, de constructie, de exploitatie, het onderhoud, de stopzetting en de ontmanteling van zijn inrichtingen/installaties;
Te allen tijde kunnen aantonen dat hij alle bepalingen van de reglementering en de uitbatingsvoorwaarden uit de vergunningen naleeft;
Beschikken over een systeem dat hem toelaat om lessen te trekken uit binnenlandse en buitenlandse ervaringen.

De inspecties en controles zijn onderdeel van een verzameling van elementen die het FANC en Bel V samen gebruiken om een ‘integrated safety assessment' (zie Figuur 2) uit te voeren van de activiteiten van de exploitant.

Via deze inspecties en controles gaan het FANC en Bel V onder meer:

Ervoor zorgen dat de exploitant van een inrichting zijn wettelijke verplichtingen naleeft en een voldoende/aanvaardbaar veiligheidsniveau handhaaft;
Een continue verbetering van het veiligheidsniveau en de stralingsbescherming bevorderen;
In een voldoende vroegtijdig stadium de eerste tekenen van een mogelijke degradatie van de veiligheid en/of van het niveau van stralingsbescherming identificeren en de exploitant hiervan verwittigen.

Deze inspecties en controles ontheffen de exploitant op geen enkele wijze van zijn fundamentele en volledige verplichting en verantwoordelijkheid om de veiligheid van zijn inrichtingen/installaties en de bescherming van zijn werknemers, de bevolking en het leefmilieu te garanderen. De inspecties en controles kunnen het volgende inhouden: onderzoeken, studies, waarnemingen, metingen, testen afgenomen door of namens het FANC/Bel V om na te gaan dat materialen, componenten, systemen en structuren, evenals operationele activiteiten, processen, procedures en bekwaamheden en prestaties van betrokken personen overeenstemmen met de voorschriften van de reglementering qua ioniserende stralingen, de uitbatingsvoorwaarden uit de vergunningen en de veiligheid in het algemeen. In het kader van de continue verbetering beschikken het FANC en Bel V die de inspecties en controles uitvoeren, over een kwaliteitssysteem.

integrated safety assessment

Wanneer deze inspecties en controles problemen, gebreken of inbreuken aan het licht brengen, moeten die worden geëvalueerd en verbeterd door de exploitant.

Kortom

de controles van Bel V:

Betekenen de concrete uitoefening van de controle op de goede werking van de dienst voor fysische controle van de exploitant en de goedkeuring van bepaalde gunstige beslissingen van deze dienst voor fysische controle;
Laten een actie toe van het FANC in geval van duidelijke verslechtering of het nalaten van de verplichtingen.

en de inspecties van het FANC:

Verzekeren een algemeen toezicht van de nucleaire sector in België (het toezicht op exploitanten van nucleaire basisinrichtingen, op exploitanten van andere inrichtingen van klasse II en III, op Bel V, op erkende instellingen, ...);
Laten via gerichte acties toe om het nucleair veiligheidsniveau of de stralingsbescherming te evalueren voor een bepaald activiteitendomein en hieruit verbeteringsacties te concluderen;
Laten toe om op basis van de “ervaringsuitwisseling” en de evolutie van de internationale standaarden, de adequaatheid van de reglementaire context te evalueren en verbeteringen voor te stellen en/of ad-hocrichtlijnen af te kondigen;
Garanderen – waar nodig - het uitoefenen van de politionele bevoegdheid;

Het FANC evalueert periodiek zijn algemene inspectie- en controlepolitiek.

Terug naar boven

2. De GIC van het FANC voor de periode 2012-2014

In nauwe samenwerking met Bel V, legt het FANC zijn GIC vast voor een periode van drie jaar. Bedoeling is om de inspectie- en controleprogramma's voor de beschouwde periode optimaal vast te leggen, en de uitoefening van belangrijke inspecties en controles te garanderen, met respect voor de rollen van alle betrokkenen. Om dubbel werk te vermijden, wordt hierbij zo goed mogelijk samengewerkt.

Hierna volgen de thema's die werden weerhouden voor de periode 2012-2014.

Bijzondere aandacht zal ook worden besteed aan bepaalde aspecten die noodzakelijk zijn om een optimale veiligheid in de nucleaire basisinrichtingen te behouden. In deze context en voor deze periode 2012-2014 wordt het accent hoofdzakelijk gelegd op:

De ‘menselijke en organisatorische factoren”. Dit thema behelst met name het onderzoek door de veiligheidsautoriteiten van de organisatie die de exploitanten hanteren om het behoud en het beheer van de kennis en vaardigheden binnen een inrichting, het beheer van de human resources, het gebruikskader van toelevering, enz. te garanderen.
De veiligheidscultuur binnen de verschillende inrichtingen. Tijdens de periode 2009-2011 werd begonnen met het onderzoek van de veiligheidscultuur. Dat proces zal vanaf 2012 worden voortgezet.

De volgende paragraaf bepaalt de thema's die het voorwerp zullen uitmaken van de inspectie(s) of controle(s) door het FANC of Bel V.

GIC 2012-2014 voor de inrichtingen van klasse 1

De GIC omvat een aantal algemene thema's:

nucleaire veiligheid: Onderzoek van de beslissingen die de exploitant neemt om een veilige exploitatie van de installaties te garanderen;
stralingsbescherming: Onderzoek van de maatregelen die de exploitant neemt om de regels inzake stralingsbescherming te respecteren en bijgevolg de dosissen ontvangen door de bevolking of de werknemers zo veel mogelijk te beperken;
exploitatie: Controle van de exploitatie van de installaties volgens de bepalingen van de exploitatievergunningen en het veiligheidsrapport;
onderhoud: Controle van het bestaan en de uitvoering van een programma voor de goede werking van de uitrustingen van de verschillende installaties;
management: Controle van de oriëntaties van de directie van de exploitanten om een afdoend veiligheidsniveau te garanderen;
noodplan: controle van het bestaan en de geschiktheid van een actieplan bij gebeurtenissen;
afvalbeheer: onderzoek van het goede beheer van het (radioactief) afval dat wordt geproduceerd tijdens de exploitatie van de installaties;
ontmanteling: Voor de installaties die worden ontmanteld bestaat de inspectie in de opvolging van het goede verloop van de operaties. Voor de andere installaties bestaat ze in de controle van het bestaan van een plan voor een toekomstige ontmanteling van de installaties;
onderaanneming: In 2010 en 2011 werden inspectiecampagnes gevoerd betreffende het beheer van de onderaanneming in de nucleaire inrichtingen van klasse I. De lessen die werden getrokken uit deze inspectiecampagnes zullen worden opgevolgd;
brand: controle van de middelen die de exploitanten inzetten om een mogelijke brand te voorkomen en te bestrijden;
tienjaarlijkse herziening: Enerzijds worden er inspecties georganiseerd om na te gaan of de exploitanten het realisatieproces van de tienjaarlijkse herziening respecteren, en anderzijds worde realisatie van de overeengekomen acties opgevolgd tijdens deze tienjaarlijkse herzieningen.

Deze GIC bevat tevens specifieke thema's die soms enkel betrekking hebben op bepaalde inrichtingen:

feedback over het ongeval in Fukushima – Stresstests: Na de gebeurtenissen in Fukushima werden er stresstests gevraagd aan bepaalde exploitanten (zie dossier stresstests). Er zal worden gecontroleerd of er acties worden ondernomen als gevolg van de resultaten van deze stresstests;
projecten van de exploitanten: Het FANC en Bel V zullen de exploitanten begeleiden bij de realisatie van hun projecten om zeker te zijn dat alle veiligheidsvereisten worden nageleefd vanaf het ontwerp van een nieuwe installatie of de uitoefening van een nieuwe activiteit;
veroudering: controle van de maatregelen die de exploitanten nemen om de veroudering van sommige van hun installaties correct te beheren;
Long Term Operation (LTO): sommige inrichtingen bereiden de exploitatie voor na de oorspronkelijke voorziene levensduur. De pertinentie van deze voorbereiding zal worden gecontroleerd.
managementsysteem van de exploitaties: In 2010 werd de exploitanten gevraagd om hun managementsysteem te organiseren of aan te passen volgens de referentiegids van de IAEA GS-R-3, ter voorbereiding van de publicatie van Koninklijke Besluiten die de exploitanten de voorschriften van deze gids opleggen. De realisatie van deze actie zal worden gecontroleerd.
opvolging van bestaande actieplannen: Als gevolg van bepaalde audits of gebeurtenissen lopen er actieplannen bij sommige exploitanten. De realisatie van deze actieplannen zal verder worden opgevolgd;
opvolging van het reglementair toezicht: Controle van het proces dat werd ingevoerd om te voldoen aan de verschillende officiële reglementen en hun evolutie;
toezicht op radioactieve lozingen: Het gepaste toezicht op radioactieve lozingen blijft een aandachtspunt voor bepaalde inrichtingen;
opvolging van de OSART-opdrachten in Doel en Tihange: Opvolging van de actieplannen die voortvloeien uit de resultaten van de OSART-opdrachten.

GIC 2012-2014 voor de nucleaire basisinrichtingen klasse 2

De volgende thema's zullen in 2012-2014 worden onderzocht door Bel V en het FANC:

nucleaire veiligheid: Onderzoek van de beslissingen die de exploitant neemt om een veilige exploitatie van de installaties te garanderen;
stralingsbescherming: Onderzoek van de maatregelen die de exploitant neemt om de regels inzake stralingsbescherming te respecteren en bijgevolg de dosissen ontvangen door de bevolking of de werknemers zo veel mogelijk te beperken;
exploitatie: Controle van de exploitatie van de installaties volgens de bepalingen van de exploitatievergunningen en het veiligheidsrapport;
opleiding en informatie van het personeel: Deze aspecten zullen worden gecontroleerd, vooral de informatie die is vereist door de regelgeving.
toezicht op radioactieve lozingen: Het gepaste toezicht op radioactieve lozingen blijft een aandachtspunt voor sommige inrichtingen; dit thema zal in het bijzonder worden onderzocht voor inrichtingen van klasse II die in de periode 2009-2011 een vergunningsaanvraag hebben ingediend voor deze lozingen;
opvolging van bestaande actieplannen: Als gevolg van bepaalde audits of gebeurtenissen lopen er actieplannen bij sommige exploitanten. De realisatie van deze actieplannen zal verder worden opgevolgd;
beheer van de onderaanneming: Er zal een inspectiecampagne worden georganiseerd betreffende het beheer van de onderaanneming in de nucleaire inrichtingen van klasse II. Deze campagne zal enkel gericht zijn op inrichtingen die regelmatig een beroep doen op onderaanneming;
kennis en beheersing van de veiligheidsuitrustingen: Er zal worden gecontroleerd of de exploitanten hun installaties kennen en beheersen;
opvolging van de redactie van een veiligheidsrapport: De exploitanten van inrichtingen van klasse IIA werden gevraagd om een veiligheidsrapport op te stellen. De opstelling, de pertinentie en de volledigheid van de informatie van het veiligheidsrapport zullen worden gecontroleerd.

Terug naar boven

3. Het inspectieprogramma van het FANC en het controleprogramma van Bel V

Het inspectieprogramma van het FANC en het controleprogramma van Bel V worden ieder jaar vastgelegd. Het FANC keurt het controleprogramma van Bel V goed. Daarna worden deze programma's aan de betrokken exploitant meegedeeld.

Het inspectie- (door het FANC) en het controleprogramma (door Bel V) is gebaseerd op het GIC en steunt ook op de ervaring die werd verworven tijdens voorgaande inspecties en controles, op de nationale en internationale feedback en op de grote projecten die worden aangekondigd door de exploitanten.

De programma's zijn aangepast aan het soort installatie en aan het risiconiveau dat eraan verbonden is.

Bij het vastleggen van de programma's van het FANC en Bel V (per inrichting of soort inrichting) wordt onder meer rekening gehouden met de volgende elementen:

De beschikbare resources (mankracht) voor het uitvoeren van de inspecties en controles;
De complexiteit en de specifieke risico's van de installaties;
De reglementaire vereisten betreffende het uitoefenen van veiligheidstoezicht;
Internationale praktijken.

Bij de verdere uitwerking van de inspectie- en controleprogramma's, voor elk type inspectie en voor elk type inrichting, moeten de veiligheidsreferenties op basis waarvan de inspectie of controle wordt uitgevoerd, duidelijk geïdentificeerd worden:

Veiligheidsrapport (het hoofdstuk over de technische exploitatiespecificaties), voorwaarden van de exploitatievergunning;
ARBIS¹ en eventuele andere reglementaire voorschriften;
Interne referentiedocumenten van de inrichting (kwaliteitsplan, interne voorschriften, onderhoud- en testprogramma's, ...);
Nationale of internationale standaarden (IAEA-documenten, WENRA-referentieniveaus, ...).

Het controleprogramma van Bel V omvat:

1. Systematische controles

Deze controles worden periodiek door Bel V uitgevoerd en omvatten o.a.:

besprekingen met de exploitanten (de dienst voor fysische controle, de verschillende departementen van de exploitant die bij de veiligheid betrokken zijn, de werknemers op het terrein);
het onderzoek van documenten;
de controle van de installaties.

Deze routinecontroles zijn vooral resultaatgericht (performance based) en omvatten steekproefsgewijze controles van de procesresultaten om na te gaan of de exploitatie voldoet aan de vereisten van de vergunningsvereisten. Deze controles moeten ook een opvolging toelaten van de uitvoering van correctieve maatregelen, gedefinieerd op basis van eerdere vaststellingen, volgend uit de analyse van incidenten, enz. Het bezoeken van de installaties (rondgang) maakt een wezenlijk deel uit van deze routinecontroles.

Om te garanderen dat deze controles werkelijk representatief zijn voor de werking van de installaties, moet een deel van deze routinecontroles van Bel V:

op onaangekondigde wijze te gebeuren ²;
worden uitgevoerd buiten de normale werkuren ³ van de exploitant (bv bij een shiftwissel, tijdens nachtwerk, ...).

Bedoeling is dat de exploitant niet alleen op regelmatige, afgesproken en voorbereide momenten door Bel V wordt gecontroleerd. Af en toe dienen de controleurs van Bel V dit “ritme” te doorbreken en ook controles uit te voeren op momenten dat bv. de hiërarchische lijn van de exploitant minder/niet aanwezig is of dat er minder agenten stralingsbescherming op het terrein zijn.

Het globale objectief is om bij de exploitanten van een NBI tenminste ongeveer 10 % van deze routinecontroles op onaangekondigde wijze uit te voeren en tenminste ongeveer 5 % buiten de normale werkuren van de exploitant.

2. Thematische controles

Deze geplande en aan de exploitant aangekondigde controles hebben tot doel bepaalde specifieke, vooraf geïdentificeerde domeinen grondig te onderzoeken. De thematische controles zijn vooral procesgeoriënteerd (process based) maar moeten ook enkele elementen van steekproefsgewijze controle van de resultaten, beperkt tot het onderzochte domein, bevatten. Dergelijke controles bekijken de conformiteit van de processen met de veiligheidsreferenties inclusief de regelgeving. Ze laten toe om na te gaan of de processen geschikt zijn en voldoende gekend en gerespecteerd door het personeel. Ten slotte kan tijdens deze controles worden nagegaan of afwijkingen van het proces van de exploitant correct worden behandeld (identificatie van de afwijkingen, bepaling en uitvoering van verbeteringsacties), dus of de performantie van het proces op gepaste wijze intern bewaakt wordt.

3. Specifieke controles

Deze controles worden naargelang de behoeften georganiseerd, bv. voor de opvolging van een incident, het onderzoek naar de toepasbaarheid van een ervaringsuitwisseling, ...

Het inspectieprogramma van het FANC omvat:

proactieve inspecties bij alle exploitanten van dezelfde groep of klasse m.b.t. specifieke thema's zoals bijvoorbeeld vrijgave, hoogactieve ingekapselde bronnen, lozingen van cyclotrons, ...

Verder voert het FANC reactieve inspecties uit in de volgende gevallen:

n.a.v. een incident of ongeval waar onmiddellijke maatregelen nodig zijn;
na het indienen van een klacht over de veiligheid bij een uitbater;
op vraag van de federale politie of het parket;
om Bel V te ondersteunen bij haar controles (bv. indien de uitbater bepaalde acties niet uitvoert binnen de afgesproken termijn).

Deze reactieve inspecties kunnen niet worden gepland (ze zijn niet voorspelbaar) en worden dus niet opgenomen in het inspectieprogramma van het FANC.

Terug naar boven

¹ ARBIS = Algemeen reglement op de bescherming van de bevolking, van de werknemers en het leefmilieu tegen het gevaar van de ioniserende stralingen.

² “Onaangekondigd” betekent dat de controleur van Bel V zich aanbiedt aan het onthaal bij de exploitant zonder voorafgaande verwittiging. “Onaangekondigd” betekent echter niet dat de controleur van Bel V de interne richtlijnen van de exploitant niet respecteert (bv. in verband met begeleiding in de installaties).

³« Buiten de normale werkuren » betekent:

op werkdagen: de uren tussen 17.00u 's avonds en 8.00u 's morgens;
tijdens weekends of feestdagen.

Laatste update
08/12/2011 - 12:07

Formulieren trustworthiness

Meldpunt

INES